Omdenken Oefeningen: Voorbeelden en Vragen

Bijgewerkt 12 juli 2026Door Marcel Kupures

Omdenken is het gedachtegoed van Berthold Gunster waarbij je een probleem onderzoekt als een botsing tussen feiten en verwachtingen. Op deze pagina oefen je die beweging in zeven stappen en vertaal je haar naar een concrete actie.

Omdenken is niet hetzelfde als positief denken of een situatie mooier voorstellen dan zij is. Bij onveiligheid, intimidatie, misbruik, discriminatie, ziekte of structureel onrecht gaan veiligheid, passende hulp en duidelijke grenzen altijd voor.

Kort antwoord: omdenken is niet een probleem mooier praten. Je onderzoekt welke feiten botsen met welke verwachtingen, accepteert wat er feitelijk is en gebruikt dat als vertrekpunt voor een nieuwe mogelijkheid of actie.

Wat is omdenken?

Volgens de officiële uitleg bestaat een ervaren probleem uit feiten en verwachtingen die met elkaar botsen. Door die twee uit elkaar te halen, zie je wat werkelijk vaststaat en welk beeld van hoe het zou moeten zijn spanning veroorzaakt.

De kernbeweging loopt van ja-maar naar ja-en: je erkent feiten zo waardevrij mogelijk en onderzoekt wat er juist daardoor mogelijk wordt. Dat betekent niet dat je iets goedkeurt, passief blijft of geen grens stelt.

Deze uitleg volgt de officiële beschrijving van Omdenken. Berthold Gunster is de grondlegger. Hieronder vertalen we de basis naar gratis oefeningen zonder te doen alsof dit een officiële training is.

7 omdenken oefeningen stap voor stap

Neem voor de eerste keer een klein, concreet probleem. Oefen niet met een situatie waarin je veiligheid, gezondheid of rechten op het spel staan.

1. Schrijf het probleem feitelijk op

Schrijf in één of twee zinnen op wat er aan de hand is. Vermijd verklaringen, verwijten en oplossingen, zodat je begint bij een zo concreet mogelijke beschrijving.

Omdenkvraag: Wat is er feitelijk aan de hand?

2. Scheid feiten van verwachtingen

Maak twee korte lijsten: controleerbare feiten en verwachtingen. Zet woorden als altijd, nooit, hoort en moet voorlopig bij de verwachtingen.

Omdenkvraag: Wat weet ik en wat verwacht ik?

3. Onderzoek de verwachting

Bekijk welke verwachting met het feit botst. Onderzoek of die verwachting noodzakelijk, realistisch of aanpasbaar is zonder haar meteen af te wijzen.

Omdenkvraag: Wat vind ik dat er anders had moeten zijn?

4. Zeg ja tegen het feit

Formuleer een nuchtere ja-zin over het feit, bijvoorbeeld: ja, de afspraak is afgezegd. Erkennen is geen goedkeuring; bepaal ook of een grens of directe actie nodig is.

Omdenkvraag: Welk feit kan ik nu erkennen?

5. Vraag wat hierdoor mogelijk wordt

Vraag welke ruimte door dit feit ontstaat. Noteer meerdere mogelijkheden, ook kleine of onverwachte, zonder meteen te beslissen welke de beste is.

Omdenkvraag: Wat wordt hierdoor mogelijk?

6. Gebruik de beperking als bouwmateriaal

Bekijk hoe de beperking onderdeel van de aanpak kan worden. Gebruik bijvoorbeeld weinig tijd om te schrappen, kritiek om een onduidelijk punt te vinden of vertraging om iets voor te bereiden.

Omdenkvraag: Hoe kan deze beperking bouwmateriaal worden?

7. Kies één concrete ja-en-actie

Kies één haalbare stap die zowel het feit erkent als een mogelijkheid benut. Maak duidelijk wat je doet, wanneer je dat doet en wat de eerstvolgende handeling is.

Omdenkvraag: Welke ja-en-actie neem ik nu?

Omdenken voorbeelden uit het dagelijks leven

Situatie	Eerste reactie	Ja-en-perspectief	Concrete actie
File of vertraging	Ik kom later aan dan gepland en kan de verloren reistijd niet terughalen.	Ja, ik ben vertraagd, en ik kan de nieuwe aankomsttijd helder communiceren en mijn voorbereiding aanpassen.	Ik meld mijn verwachte aankomsttijd veilig zodra dat kan en noteer welke twee punten ik bij aankomst eerst bespreek.
Kritiek op je werk	Een collega noemt mijn voorstel onduidelijk, terwijl ik verwachtte dat het direct overtuigend zou zijn.	Ja, dit onderdeel is voor de collega niet helder, en die reactie laat zien waar mijn uitleg nog concreter kan.	Ik vraag welk onderdeel precies onduidelijk is en herschrijf vandaag één alinea met een concreet voorbeeld.
Plan gaat niet door	De geplande bijeenkomst is afgezegd en mijn voorbereiding kan niet op het gekozen moment worden gebruikt.	Ja, de bijeenkomst gaat niet door, en er ontstaat tijd om het materiaal te verbeteren of in een andere vorm te delen.	Ik vraag om een nieuw besluitmoment en maak vóór die tijd een korte samenvatting voor de betrokkenen.
Te weinig budget	Het beschikbare budget is lager dan nodig voor het volledige plan.	Ja, niet alles kan, en de beperking dwingt ons om het belangrijkste resultaat en de eenvoudigste uitvoering te kiezen.	Ik rangschik de onderdelen op noodzaak en leg morgen een minimale, begrote versie ter besluitvorming voor.
Fout gemaakt	Ik heb een onjuist bestand verstuurd en moet de gevolgen daarvan herstellen.	Ja, de fout is gemaakt, en ik kan haar zichtbaar corrigeren en de werkwijze zo aanpassen dat controle eenvoudiger wordt.	Ik stuur direct het juiste bestand met een korte correctie en voeg voortaan een bestandscontrole toe vóór verzending.
Samenwerking loopt vast	We nemen geen besluit omdat onze prioriteiten verschillen en het gesprek zich herhaalt.	Ja, er is verschil van inzicht, en dat verschil kan zichtbaar maken welke criteria nog niet gezamenlijk zijn bepaald.	Ik plan een gesprek waarin we eerst drie gezamenlijke besliscriteria vastleggen en daarna één besluit nemen; bij respectloos of intimiderend gedrag stel ik eerst een grens.

Omdenken versus positief denken

Positief denken zet vaak een prettigere gedachte tegenover een negatieve gedachte. Omdenken begint juist bij wat er feitelijk is, inclusief het teleurstellende deel. Daarna onderzoek je wat je met die werkelijkheid kunt. “Dit is fijn” zeggen terwijl het niet fijn is, is dus geen omdenken.

Cognitieve herwaardering is een wetenschappelijk onderzochte strategie waarbij iemand de betekenis van een situatie opnieuw interpreteert. Dat is niet hetzelfde als het gedachtegoed Omdenken. Een meta-analyse uit 2024 vond slechts een kleine samenhang tussen vaker herwaarderen en een minder negatieve interpretatie van ambigue informatie. Dat bewijst geen effect van Omdenken en geen gegarandeerde uitkomst van deze oefeningen.

Boek over de officiële Omdenken-methode

Van Berthold Gunster

Zoals verwacht loopt alles anders

Een algemene handleiding over omgaan met problemen en verwachtingen. De passende keuze als je specifiek de officiële Omdenken-aanpak wilt verdiepen.

€ 24,95 · aanbiederscore 4,4/5 · EAN 9789400510548

Bekijk actuele prijs bij Bol.com →

Verder oefenen met een werkboek

Meeste interesse op deze pagina

NLP Praktijk Doe-Boek XL

Een fysiek werkboek met volgens de aanbieder 139 doe-challenges rond communicatie en NLP. Dit is geen officieel Omdenken-boek, maar past bij lezers die veel losse oefeningen willen.

€ 29,74 bij onze controle op 12 juli 2026

Bekijk het NLP Praktijk Doe-Boek →

Wanneer omdenken niet de juiste eerste stap is

Denk niet eerst creatief om bij acuut gevaar, onveiligheid, intimidatie, misbruik, discriminatie, ernstige grensoverschrijding of structureel onrecht. Zorg voor veiligheid, leg zo nodig feiten vast, schakel passende hulp in en stel een duidelijke grens.

Professionele medische, psychologische, juridische of organisatorische hulp is logischer wanneer klachten ernstig of aanhoudend zijn, functioneren belemmeren, gespecialiseerde beoordeling vragen of niet veilig zelfstandig kunnen worden aangepakt. Omdenken vervangt geen behandeling, advies of formele procedure.

Belangrijk: gebruik omdenken niet om intimidatie, misbruik, discriminatie, onveilig werk of medische problemen te bagatelliseren. Dan zijn veiligheid, hulp, een duidelijke grens of professionele beoordeling belangrijker.

Veelgestelde vragen

Wat is een voorbeeld van omdenken?

Een afspraak wordt afgezegd. In plaats van te blijven hangen in de verwachting dat die afspraak vandaag moest doorgaan, erken je het feit en vraag je wat er nu mogelijk is: ja, de afspraak vervalt, en ik kan de tijd gebruiken om het voorstel aan te scherpen. De concrete actie is dat je een nieuw moment afspreekt en vandaag één onderdeel verbetert.

Hoe leer je omdenken?

Oefen steeds dezelfde volgorde: beschrijf het probleem feitelijk, scheid feiten van verwachtingen, onderzoek de verwachting, erken het feit, zoek nieuwe mogelijkheden, gebruik de beperking als bouwmateriaal en kies één concrete ja-en-actie. Begin met alledaagse situaties waarin veiligheid en gezondheid niet op het spel staan.

Wat is het verschil tussen omdenken en positief denken?

Positief denken kan de nadruk leggen op een gunstige interpretatie. Omdenken begint juist met het waardevrij erkennen van het ongewenste feit en onderzoekt vervolgens welke mogelijkheid door of met dat feit ontstaat. Het vraagt niet om iets mooi te vinden of goed te keuren.

Kun je omdenken op het werk gebruiken?

Ja, bijvoorbeeld bij vertraging, kritiek, beperkte middelen of een gewijzigd plan. Maak het praktisch door feiten en verwachtingen te scheiden en af te sluiten met een actie, zoals een vraag stellen, prioriteiten kiezen of een voorstel aanpassen. Bij discriminatie, intimidatie of onveilig werk gaan begrenzen en passende procedures voor.

Wat is omdenken in het Engels?

Er is geen Engelse term die het Nederlandse merk en gedachtegoed volledig dekt. Afhankelijk van de context kun je het omschrijven als reframing a problem, turning a problem into a possibility of moving from yes-but to yes-and, maar zulke termen zijn niet automatisch hetzelfde als Omdenken.

Zijn de 5 Waaroms hetzelfde als omdenken?

Nee. De 5 Waaroms is een techniek waarbij je herhaaldelijk vraagt waarom iets gebeurt om een onderliggende oorzaak te onderzoeken. Omdenken onderzoekt de botsing tussen feiten en verwachtingen en zoekt via ja-en naar mogelijkheden. De technieken kunnen naast elkaar worden gebruikt, maar zijn geen bewijs voor elkaar.

Kan omdenken therapie vervangen?

Nee. Omdenken is geen therapie en is niet hetzelfde als cognitieve gedragstherapie of wetenschappelijk onderzochte cognitieve herwaardering. Bij psychische of lichamelijke klachten, gevaar, trauma of ernstige belemmeringen is beoordeling en hulp door een passende professional belangrijk.

Bekijk ook limiterende overtuigingen onderzoeken, positief denken leren zonder ontkenning en onze zelfhulpboeken voor persoonlijke groei.

Deze pagina bevat affiliate-links. Als je via zo’n link iets koopt, ontvangen wij mogelijk een vergoeding zonder extra kosten voor jou. Prijzen kunnen veranderen.

Omdenken opschrijven in vier korte stappen

Maak de oefening concreet door vier regels te noteren: wat gebeurde er, welke eerste gedachte kwam op, welk deel kun je niet veranderen en welke bruikbare reactie blijft wel over? Een gewoon schrift is hiervoor genoeg. Wil je voorbeelden, vragen en terugkerende patronen flexibel op één plek bijhouden, vergelijk dan een A5 bullet journal met stippen. Het schrift helpt alleen bij het vastleggen; de nieuwe reactie moet je daarna nog in een echte situatie uitproberen.