Hedonistisch Betekenis: Wat Is Hedonisme? (+ Eudaimonia)

Hedonistisch betekent: gericht op genot en het vermijden van pijn als hoogste doel; hedonisme is de filosofie of levenshouding daarachter.

De woorden hedonisch, hedonistisch, hedonist en hedonisme zijn nauw verwant en worden in de praktijk vaak door elkaar gebruikt. Hedonisch is een bijvoeglijk naamwoord dat vrij neutraal beschrijft dat iets gericht is op plezier en genot, zoals in "hedonisch welzijn". Hedonistisch is ook een bijvoeglijk naamwoord, maar met een sterkere of soms kritischer bijklank: het duidt op een sterke, soms overheersende gerichtheid op genot, bijvoorbeeld in "een hedonistische levensstijl". Hedonist is een zelfstandig naamwoord voor iemand die genot en plezier als leidend principe in het leven ziet. Hedonisme ten slotte is het zelfstandig naamwoord voor de filosofische stroming of levenshouding waarin genot centraal staat.

Eudaimonia betekent floreren, menselijk gedijen of het goede leven leiden. Het hoofdverschil is dat hedonisch welzijn draait om je prettig voelen, terwijl eudaimonisch welzijn draait om betekenis, groei, waarden, zelfrealisatie en goed functioneren.

Wat is hedonisme? Definitie en herkomst

Hedonisme is een filosofische stroming die genot, en het vermijden van pijn, beschouwt als het hoogste goed of het belangrijkste doel van het leven. In deze opvatting worden keuzes en handelingen uiteindelijk beoordeeld op de mate waarin ze plezier opleveren of pijn en onaangename ervaringen verminderen.

Een van de eerste filosofen die met deze gedachte wordt geassocieerd is Aristippus van Cyrene, een Grieks filosoof en leerling van Socrates. Hij geldt volgens de overlevering als grondlegger van het cyrenaïsche hedonisme, een stroming die vooral onmiddellijk, lichamelijk genot centraal stelde als zin van het leven.

Later bracht Epicurus een andere invulling aan hedonisme, die vaak verkeerd wordt begrepen. Epicurus stelde niet uitspatting of overdaad centraal, maar juist ataraxia: een staat van innerlijke rust en afwezigheid van onrust of pijn, die je bereikt via een sober en doordacht leven. Al in de klassieke oudheid bestonden er dus verschillende, deels tegengestelde varianten van hedonisme naast elkaar.

Hedonisch, hedonistisch en eudaimonia: betekenis

Hedonisme voorbeelden in het dagelijks leven

Hedonistisch gedrag in het dagelijks leven komt vaak neer op kiezen voor wat prettig, lekker of comfortabel voelt op dit moment, zonder dat er verder over wordt nagedacht.

Wat is het tegenovergestelde van hedonisme?

Er is niet één vastomlijnd tegenovergestelde van hedonisme, maar een aantal filosofische stromingen worden vaak als tegenpool genoemd.

Ascese (ascetisme): een levenshouding waarbij je bewust afziet van genot en gemak, vaak om spirituele, morele of religieuze redenen. Soberheid en zelfbeheersing staan hierbij centraal, in plaats van het najagen van plezier.

Stoïcisme: een filosofische stroming, met wortels bij onder meer Zeno van Citium, die niet primair over het vermijden van genot gaat, maar over het bereiken van innerlijke rust en deugd door te focussen op wat je zelf kunt beheersen, in plaats van je geluk te laten afhangen van uitwendig genot of comfort. Mede daarom wordt het vaak als tegenpool van hedonisme gezien, ook al is dat een vereenvoudiging van de stroming.

Eudaimonisme: de opvatting dat een goed leven draait om betekenis, deugd en menselijk floreren, in plaats van om het najagen van genot. Dit wordt in de psychologie en filosofie vaak als het meest directe tegenovergestelde van hedonisme gepositioneerd, waarbij eudaimonia niet simpelweg het spiegelbeeld van hedonisme is, maar een ander uitgangspunt hanteert.

Eudaimonia betekenis

Eudaimonia is een centraal begrip in de ethiek van Aristoteles, met name in diens werk de Nicomachische Ethiek. Het wordt vaak vertaald als "bloei", "menselijk gedijen" of "het goede leven", maar is meer dan een gevoel van geluk: het is een manier van leven die je bereikt door in overeenstemming met deugd (arete) te handelen en je rationele vermogens goed te gebruiken, bezien over een heel leven, niet in één enkel moment.

Eudaimonia is bij Aristoteles dus geen momentopname van blij zijn, maar het resultaat van een leven lang goed en deugdzaam handelen. Deze gedachte vormt de basis voor wat we tegenwoordig "eudaimonisch welzijn" noemen binnen de positieve psychologie, waarin geluk wordt gekoppeld aan betekenis en persoonlijke groei in plaats van alleen aan aangename gevoelens.

Wat is het verschil tussen hedonisch en eudaimonisch geluk?

Een veelgebruikte wetenschappelijke indeling komt uit een overzicht van Ryan en Deci. Daarin draait het hedonische perspectief om plezier en het vermijden van pijn, terwijl het eudaimonische perspectief betekenis en zelfrealisatie benadrukt. Het zijn onderzoeksperspectieven op welzijn, geen test waarmee je mensen in twee vaste typen verdeelt.

Vier voorbeelden uit het dagelijks leven

De activiteit zelf bepaalt niet automatisch in welke kolom zij hoort. Een wandeling kan puur prettig zijn, betekenis geven of allebei. Het verschil zit vaak in wat je ervaart en waarom je iets doet.

Zijn hedonia en eudaimonia tegenpolen?

Hedonisch en eudaimonisch welzijn kunnen samengaan. Een activiteit kan tegelijk plezier geven, betekenis hebben en persoonlijke groei ondersteunen.

Het motief en de ervaring hangen af van persoon en context. Sport, werk of afspreken met vrienden is daarom niet automatisch hedonisch of eudaimonisch.

In twee studies van Waterman waren hedonisch genieten en persoonlijke expressiviteit sterk gerelateerd maar toch onderscheidbaar. Later onderzochten Huta en Ryan verschillende motieven in vier studies: hedonische motieven hingen meer samen met positieve gevoelens en zorgeloosheid, eudaimonische motieven meer met betekenis, terwijl er ook overlap was. Lees het onderzoek van Huta en Ryan.

Wat is de hedonistische tredmolen?

De hedonistische tredmolen is een metafoor voor gewenning: plezierige of onprettige veranderingen kunnen na verloop van tijd minder sterk aanvoelen.

De metafoor is geen vaste wet. Mensen keren niet na iedere gebeurtenis volledig terug naar één onveranderlijk geluksniveau, en omstandigheden kunnen blijvende invloed hebben.

De bekende tredmolenmetafoor is dus nuttig, maar te simpel als natuurwet. Diener, Lucas en Scollon zetten in hun herziening van de adaptatietheorie uiteen dat mensen verschillende uitgangsniveaus hebben, dat die niveaus kunnen veranderen en dat gewenning per levensdomein en gebeurtenis verschilt.

Eudaimonisch welzijn meten: het model van Ryff

Carol Ryff werkte psychologisch welzijn uit in zes dimensies: zelfacceptatie, positieve relaties, autonomie, grip op de omgeving, een doel in het leven en persoonlijke groei. Haar oorspronkelijke publicatie uit 1989 is één invloedrijke manier om eudaimonische ideeën meetbaar te maken. Het model is niet de enige definitie van eudaimonia en is geen persoonlijke diagnose.

Praktische oefening: de 7-daagse balansscan

Je hoeft plezier niet in te ruilen voor betekenis. Gebruik deze korte observatie-oefening om te zien welke activiteiten bij jou beide kanten raken.

1. Stap 1: noteer een week lang korte momenten van plezier, comfort of ontspanning.
2. Stap 2: noteer daarnaast momenten waarop je betekenis, groei, verbondenheid of handelen volgens je waarden ervaart.
3. Stap 3: kies één kleine activiteit die beide kan combineren, zoals prettig wandelen met iemand die belangrijk voor je is.
4. Stap 4: Reflectievraag na zeven dagen: welke momenten gaven plezier, welke gaven betekenis en wanneer kwamen beide samen?

Wil je de eudaimonische kant concreter maken? Begin met je persoonlijke waarden bepalen, lees over zinvol werk vinden of vergelijk onze zelfhulpboeken over geluk en groei.

Veelgestelde vragen

Wat betekent hedonisch?

Hedonisch betekent gericht op plezier, positieve gevoelens en comfort, en op het vermijden van onprettige ervaringen.

Wat betekent hedonistisch?

Hedonistisch beschrijft een sterke oriëntatie op genot. Het woord is een bijvoeglijk naamwoord en betekent niet automatisch dat iemand onverantwoordelijk is.

Is hedonistisch negatief?

Niet per se. Het woord wordt soms met een kritische ondertoon gebruikt, bijvoorbeeld als verwijt van oppervlakkigheid of onverantwoordelijkheid, maar op zichzelf is het een neutrale beschrijving van een sterke gerichtheid op genot. Of het als "negatief" wordt ervaren hangt af van de context en van wat er verder in het leven van iemand naar de achtergrond verdwijnt.

Wat is een hedonist?

Een hedonist is iemand die genot, plezier en het vermijden van pijn als leidend principe in het leven ziet of nastreeft. Dat kan gaan om een bewuste levensfilosofie, maar het woord wordt ook losser gebruikt voor iemand die duidelijk plezier vooropstelt in dagelijkse keuzes.

Wat is het verschil tussen hedonisch en hedonistisch?

Beide woorden hebben te maken met genot en worden vaak door elkaar gebruikt, maar "hedonisch" klinkt meestal neutraler en wordt gebruikt om een gevoel, ervaring of vorm van welzijn te beschrijven, bijvoorbeeld hedonisch welzijn. "Hedonistisch" heeft vaker een sterkere, soms kritischer lading en typeert een persoon, houding of levensstijl die overduidelijk op genot gericht is.

Wat is eudaimonia?

Eudaimonia is een Grieks begrip voor floreren, menselijk gedijen of het goede leven. Het gaat breder dan plezier en omvat onder meer waarden, deugdzaam handelen en goed functioneren.

Wat betekent eudaimonisch?

Eudaimonisch betekent gericht op betekenis, persoonlijke groei, waarden, zelfrealisatie en goed functioneren.

Wat is het verschil tussen hedonisch en eudaimonisch geluk?

Hedonisch geluk legt de nadruk op je prettig voelen; eudaimonisch geluk op betekenisvol leven en goed functioneren. In de moderne psychologie zijn het verwante maar onderscheidbare perspectieven die tegelijk aanwezig kunnen zijn.

Wat is het tegenovergestelde van hedonisme?

Er is niet één vastomlijnd tegenovergestelde. Ascese of ascetisme, stoïcisme en eudaimonisme worden vaak als tegenpool genoemd, elk vanuit een ander uitgangspunt: soberheid, innerlijke rust via deugd, of betekenis en menselijk floreren. Eudaimonia is niet simpelweg het spiegelbeeld van hedonisme.

Is hedonisch geluk slecht?

Nee. Plezier, comfort en positieve gevoelens zijn normale onderdelen van welzijn. Problemen kunnen ontstaan als het najagen van genot andere belangrijke waarden of verantwoordelijkheden verdringt, maar hedonisch en eudaimonisch welzijn kunnen elkaar ook aanvullen.

Op deze pagina kan een affiliate-link staan. Als je via zo’n link iets koopt, ontvangen wij mogelijk een vergoeding zonder extra kosten voor jou. De gratis uitleg blijft hetzelfde.